Curriculumontwikkeling: start bij de bedoeling van onderwijs
Hoe een abstract onderwerp zoals curriculumontwikkeling levendig en realiseerbaar maken, waarbij je dichtbij de bedoeling van onderwijs blijft? Hierover spreken we Luc Sluijsmans, onderwijskundige en bestuurder van Openbaar Onderwijs aan de Amstel (OOadA) en een van de trainers bij het thematraject ‘Leidinggeven aan curriculumontwikkeling’.
Curriculumontwikkeling is de rode draad door de carrière van Luc Sluijsmans. “Eigenlijk stel ik mij elke dag de vraag hoe het lesprogramma op scholen nóg beter, betekenisvoller en eigentijdser kan. Na de Pabo, enkele jaren leraar zijn en zelf lessen ontwerpen zocht ik naar verdieping in de onderwijskunde. Oftewel de wetenschap in het ontwerpen van onderwijs. Dit leren deed ik aan Universiteit van Twente, met leermeesters zoals Tjeerd Plomp, Nienke Nieveen en Jan van den Akker die heel veel verstand hadden en hebben van curriculumontwerp vanuit een architectonische benadering.”
Curriculum gedreven
Vanaf die tijd heeft curriculumontwikkeling Luc nooit meer losgelaten en is hij ‘gepokt en gemazeld’ in de curriculumtheorie en de toepassing ervan in de praktijk. “In welke baan ook, steeds zoek ik naar de samenhang tussen de inhoud, de mens en het systeem en denk altijd: wat bieden wij die kinderen aan op school? Waarom ook alweer? Het onderwijs vult een groot deel van de vrijheid van leerlingen in door de leerplicht. Laten we er dan ook iets moois van maken. Hoe dat te doen fascineerde mij altijd.”
Voor de bestuurder van OOadA is het goed nadenken over je curriculum heilig. “Curriculum en de ontwikkeling ervan moet in het hart van de school zitten. Het moet kloppen.” Daar zit volgens hem ook de uitdaging. “Want samen een curriculum ontwikkelen wordt eigenlijk nergens geleerd. Het is heel paradoxaal voor het onderwijs”, aldus Luc.
‘Methodewerk’
“Er is namelijk iets geks aan de hand in Nederland, we hebben heel veel vrijheid om onderwijs in te richten naar eigen inzichten. Die ruimte is ongekend. Er is autonomie en veel mogelijk; van Dalton tot Montessori en van cultuurprofielscholen tot sport. Echter, aan de achterkant is veel dichtgeregeld. Kijk maar naar het inspectiekader of dat de kwaliteit van scholen wordt opgehangen aan toetsresultaten. Dus kiezen veel scholen in het funderend onderwijs voor de veilige weg en voor ‘methodewerk’. We hebben geen nationaal curriculum, maar door een beperkt aantal uitgeverijen en methodes ontstaat er op deze wijze wel een!”
Luc zou het toejuichen als curriculumontwikkeling bij lerarenopleidingen centraal komt te staan. “Vrijheid op de inrichting van onderwijs vinden we in Nederland erg belangrijk. De wet voor het po en vo biedt die ruimte. En ook in de nationale kerndoelen en eindtermen. Inmiddels zijn er herziene kerndoelen en eindtermen voor de examenprogramma’s. Voor 30 procent in de onderbouw en 50 procent in de bovenbouw ligt er grote ruimte om qua doelen het curriculum volgens eigen inzicht in te vullen. Met deze ruimte kunnen scholen niet altijd even makkelijk overweg en ze maken er ook lang niet altijd gebruik van. Veel weten niet eens dat de ruimte bestaat!”
‘Ontwerptaal’ en ‘schoolgids’
De op handen zijnde curriculumvernieuwing is volgens Luc meer een doelenherziening. “Het gaat om een herijking van doelen, voor een curriculumherziening is écht meer nodig.” Op de vraag hoe je doelen herziet of ontwikkelt komt het gesprek op het thematraject van de VO-academie, waarin hij een van de trainers is. “Ik wil scholen graag helpen een ‘ontwerptaal’ te vinden die je in gezamenlijkheid moet bespreken om de opgefriste kerndoelen vorm te geven in de school. Doe je dat niet, dan krijg je permanente spraakverwarringen in de uitwerking van je lesprogramma’s en daar hebben leerlingen last van.”
De rol van de schoolleider is cruciaal in het proces van curriculumontwikkeling vindt Luc. “Als het goed is staat in een schoolgids hoe je het curriculum hebt vormgegeven. De schoolleider moet dat goed kunnen uitleggen aan ouders, leerlingen en het team. Ik noem tegenwoordig daarom de schoolleider ook wel de ‘levend geworden schoolgids’. Iemand die de volwassenen in en om de school voortdurend kan ‘gidsen’ over wat wel en wat niet de bedoeling is. Ik merk het ook meteen als ik met schoolleiders praat of ze dit kunnen en weten: wat is wel en wat is niet de bedoeling.”
Luc heeft in zijn colleges over curriculumontwikkeling de problematiek rondom (curriculum)vernieuwing teruggebracht tot zes vraagstukken. Curriculumontwikkeling start met de bedoeling van je onderwijs om vervolgens dit in samenhang uit te werken naar wat dat betekent voor je programma, personeel en processen. Het derde vraagstuk gaat over de fasering van een ontwikkeling waarin het samenspel tussen schoolleider(s) en teamleden cruciaal is, dat is het vierde vraagstuk. Tot slot gaan de laatste vraagstukken over hoe je onderwijskwaliteit bewaakt en omgaat met het krachtenveld.
Meer weten over deze zes vraagstukken? Bekijk het LinkedIn-bericht van Luc Sluijsmans.
Waarom iets gebeurt
Hoe bij curriculumontwikkeling als schoolleider je rol invullen en stevig positie nemen tussen alle ontwikkelteams en vaksecties, is de vraag. Daarop antwoordend zegt hij: “Het start met kennisnemen van wat de bedoeling is op nationaal niveau. Denk aan de geactualiseerde kerndoelen waar je 70 procent van je tijd aandacht aan moet besteden. Dan komt het ongelooflijk ingewikkelde en waar nog weinig aandacht voor is: moet je, en zo ja hoe, ervarings-, aanbods- en de beheersingdoelen eigenlijk toetsen? Hoeveel tijd mag het kosten om een doel te bereiken en wanneer moet het ‘klaar’ zijn? Of moet het wel behaald zijn? Dat is voor een heel groot deel aan de schoolleider en zijn lerarenteam. Belangrijk dus om bewust te zijn hoe je het curriculum gaat invullen.”
Tijdens de trainingsdag die Luc in het thematraject zal verzorgen komt dit aan bod en gaan deelnemers oefenen met curriculumcasuïstieken uit de weerbarstige schoolpraktijk. Met zijn inbreng probeert hij op die manier meer bewustwording te realiseren en concrete handvatten aan te reiken, zodat schoolleiders beseffen dat ze bij curriculumontwikkeling de touwtjes in eigen hand hebben.
Fotografie door Josje Deekens
Start thematraject 'Leidinggeven aan curriculumontwikkeling'
Leer hoe je leidinggeeft aan het proces van curriculumontwikkeling en zorgt voor een gezamenlijke aanpak die past bij jouw school.
Interview Luc Sluijsmans - VO-magazine december 2025
Curriculumherziening
De huidige landelijk vastgelegde kerndoelen (po en onderbouw vo) en examenprogramma’s (bovenbouw vo) zijn niet meer actueel en bereiden leerlingen niet optimaal voor op hun vervolgopleiding en toekomst. Momenteel loopt…
