Digitaal Veilig Onderwijs
Binnen het onderwijs is digitalisering niet meer weg te denken. Het biedt prachtige kansen, zoals meer flexibiliteit en maatwerk. Digitalisering betekent ook dat gevoelige informatie en gegevens digitaal worden verwerkt....
Samenwerkingsverbanden en het Normenkader IBP: ‘We hoeven het wiel niet allemaal zelf uit te vinden’
Niet alleen voor scholen en besturen, maar ook voor samenwerkingsverbanden is het Normenkader IBP belangrijk. Ook zij verwerken immers privacygevoelige gegevens. Patty Proenings en Pascal Marcelis van SWV Helmond-Peelland PO vertellen hoe zij met het normenkader aan de slag zijn gegaan. ‘Doe het stapje voor stapje.’
“Wat doen we onszelf allemaal aan!’, dacht Patty Proenings toen ze zich voor het eerst verdiepte in het Normenkader IBP. “Het is erg veelomvattend en diepgaand. Hoe moesten we dat gaan doen met ons kleine team?”
Kwetsbare doelgroep
Patty is sinds 2020 manager bedrijfsvoering en kwaliteit van SWV Helmond-Peelland PO. Ook ICT valt onder haar verantwoordelijkheid. “We zijn een klein team en hebben de portefeuilles verdeeld. Ik heb zelf niet al te veel technische kennis, maar zet voor ICT de grote lijnen uit.”
“Natuurlijk vinden we het beveiligen van informatie over de mensen met wie we werken heel belangrijk. We willen het beste doen wat mogelijk is voor onze kwetsbare doelgroep. Tot nu toe hebben we gelukkig nog nooit grote incidenten gehad. Er is wel eens een laptop gestolen en een verkeerde naam gekoppeld aan een overleg, maar er zijn geen grote dingen gebeurd. We zijn nog nooit gehackt.”
AVG
Pascal Marcelis, functionaris gegevensbescherming van het SWV Helmond-Peelland PO sinds 2020, is vooral verantwoordelijk voor privacybescherming. “Daarvoor heb ik vanuit de AVG dan ook een stappenplan gemaakt voor ons samenwerkingsverband. Het normenkader gaat nog een stuk verder. Hoewel ik zelf ook niet alle finesses van informatiebeveiliging ken, heb ik mijn collega’s de afgelopen jaren in grote lijnen op de hoogte gehouden van ontwikkelingen op het gebied van informatiebeveiliging en gegevensbescherming.”
Dat veranderde toen de accountant van het samenwerkingsverband hen – terecht, aldus Patty – in 2024 op het normenkader wees in een nieuwsbrief. “Ik heb toen op verzoek van Patty aangeboden om te kijken hoe we dit binnen het samenwerkingsverband zouden kunnen oppakken. Het stappenplan voor de AVG zou ik daaraan kunnen aanpassen”, zegt Pascal.
Specifiek voor schoolbesturen
Het team startte met een aantal sessies om samen te kijken wat het normenkader precies inhield. Pascal: “Ik wist op voorhand al dat dit iets was wat wij niet alleen zouden kunnen. Behalve dat het veelomvattend en specialistisch is, was ook een reden dat het normenkader vooral geënt is op schoolbesturen. Nauwelijks op samenwerkingsverbanden. We zijn daarom naar Kennisnet, de PO-Raad, de VO-raad en het Steunpunt Passend Onderwijs gestapt met de vraag of het ondersteuningsaanbod niet meer gericht zou kunnen worden op samenwerkingsverbanden. Wij hebben de benodigde kennis en ervaring simpelweg niet.”
Pascal deed daarnaast een haalbaarheidsstudie om te kijken of een klein samenwerkingsverband überhaupt met het normenkader aan de slag kon. “Ik heb gekeken of de normen van toepassing waren en of er misschien andere ondersteuningsproducten zouden moeten komen. Die resultaten heb ik gedeeld met Kennisnet, de PO-Raad, de VO-raad en het Steunpunt Passend Onderwijs.”
“Bijeenkomsten gingen steeds over schoolbesturen, en vaak ook nog grote besturen (…) Dat is zó anders dan onze situatie.”
Op de agenda
“We merkten dat er in de sector nog weinig kennis was over hoe samenwerkingsverbanden met het normenkader zouden kunnen werken”, vertelt Patty. “Bijeenkomsten gingen steeds over schoolbesturen, en vaak ook nog grote besturen. Zij hebben vaak al veel kennis en ook de mensen in huis om zich in het normenkader te verdiepen. Dat is zó anders dan onze situatie.”
“Daarom hebben we dit ook op de agenda gezet bij ONSwv, het overkoepelende netwerk van samenwerkingsverbanden”, vult Pascal aan. “Er is inmiddels een webinar georganiseerd en op de ledenvergadering staat het ook op de agenda. Het is de bedoeling om te inventariseren hoe ver de verschillende samenwerkingsverbanden hiermee zijn. Het lijkt erop dat dat erg uiteenloopt.”
Pionieren
SWV Peelland-Helmond PO ging daarnaast zelf ook al aan de slag. Niet alleen naar de leerlingen, maar ook naar de aangesloten scholen voelden ze de verantwoordelijkheid om met het normenkader te starten, ook al was het pionieren. “We wilden niet afwachten en zijn gestart met een nulmeting, en het maken van een planning en een plan van aanpak”, zegt Pascal.
Al snel werd duidelijk dat het belangrijk was om ook de bestuurder aan boord te krijgen. “Dat onze bestuurder vanaf het begin heeft meegedacht en ook meedeed aan een Deep Dive van SIVON heeft enorm geholpen”, zegt Patty. “IBP werkt alleen als bestuur, MT en medewerkers dezelfde koers varen.”
Goede basis
SWV Peelland-Helmond PO is inmiddels een eind gevorderd met de nulmeting en het plan van aanpak. “We hebben ons het normenkader al best een beetje eigen gemaakt. We zetten nu de puntjes op de i van de nulmeting. Dit deel willen we echt goed doen, zodat we een stevige basis hebben om mee verder te gaan”, vertelt Pascal. Ze zijn erachter gekomen dat veel dingen al goed gaan, maar dat die nog wel moeten worden vastgelegd. “We moeten die dingen ook beter gaan communiceren en laten accorderen. En meer in processen borgen.”
“Heel veel begrippen moeten we wel opzoeken”, zegt Patty. “Het is allemaal redelijk technisch, dus we zullen er ook echt externen moeten bijhalen. Ik denk niet dat er veel samenwerkingsverbanden zijn die dit allemaal zelf kunnen.”
"Samenwerkingsverbanden hebben te maken met andere verwerkingsprocessen en andere externe partijen. Dat moeten we dus omzetten.”
Regie
Patty vindt het belangrijk dat hun samenwerkingsverband zelf de regie houdt: “Wat we zelf kunnen, zullen we ook zeker zelf doen. Maar we hoeven niet alles zelf uit te vinden. Je moet eigen beleid maken, maar we zullen alles gebruiken wat we kunnen vinden. Ik realiseer me dat we die materialen vaak nog wel moeten aanpassen. Om een concreet voorbeeld te geven: je moet een verwerkingsregister bijhouden, maar alle voorbeelden zijn geschreven voor schoolbesturen. Samenwerkingsverbanden hebben te maken met andere verwerkingsprocessen en andere externe partijen. Dat moeten we dus omzetten.”
“We moeten ervoor oppassen dat ieder samenwerkingsverband nu zelf dingen gaat maken, dat zou jammer zijn. Dat hebben we ook aan Kennisnet, PO-Raad, VO-raad en het Steunpunt Passend Onderwijs aangegeven”, vult Pascal aan. “En onze bestuurder heeft met andere samenwerkingsverbanden besproken of het mogelijk is om samen op te trekken.”
Stapsgewijs
“Ondanks alle obstakels doen we het toch maar”, zegt Patty, terugkijkend op de stappen die ze al hebben gezet. “Voor niemand van ons is dit dagelijks werk. Eerlijk gezegd worden maar weinig medewerkers hier ook echt warm van. Ons hart klopt eerder voor onderwijs- en zorginhoudelijke zaken. Maar we zijn tóch begonnen.”
“IBP is voor niemand dagelijks werk,” zegt Patty, “maar onze verantwoordelijkheid voor kinderen en scholen maakt het belangrijk om dit goed te doen. En als je het stapsgewijs aanpakt, met goede stukken en samenwerking met andere SWV’en, is het absoluut haalbaar. Het geeft ook rust: je weet dat je het goed regelt voor een kwetsbare doelgroep.”
Interesselijst Leernetwerken digitale veiligheid
De PO-Raad en VO-raad starten nieuwe leernetwerken waarin scholen en besturen samen praktisch aan de slag gaan met het Normenkader IBP. Ook voor samenwerkingsverbanden worden aparte leernetwerken ingericht. Heb je interesse om mee te doen? Vul dan het interesseformulier in. We houden je op de hoogte en laten het weten zodra er meer informatie beschikbaar is.
Digitale veiligheid: dit vraagt 2026 van schoolbesturen
Eind vorig jaar riep het ministerie van OCW schoolbesturen op om snel werk te maken van een digitaal veilige schoolomgeving. De toegenomen cyberdreigingen in het primair en voortgezet onderwijs vragen…
Nu beschikbaar: belangrijke tool voor zelfevaluatie van Normenkader IBP
Het ministerie van OCW verwacht van schoolbesturen dat zij vanaf 2026 inzicht hebben in de digitale veiligheid van hun schoolomgeving. Daarom roepen OCW, Kennisnet, SIVON, de PO-Raad en VO-raad schoolbesturen…
Terugblik webinar: Het goede gesprek over digitale veiligheid, ook binnen jouw samenwerkingsverband
Scholen werken intensief samen met samenwerkingsverbanden waarbij gevoelige informatie wordt gedeeld. Het is daarom essentieel dat er zorgvuldig wordt omgegaan met persoonsgegevens en dat de digitale omgeving veilig is ingericht.…
