Actie nodig voor betere ondersteuning alleenstaande minderjarige vreemdelingen

Er zijn maatregelen nodig zodat alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’ers) beter kunnen worden ondersteund bij het opbouwen van hun leven en het meedoen in de samenleving en op school. Dit concludeert het Toezicht Sociaal Domein (TSD) – een samenwerking tussen de Inspecties van het Onderwijs, Gezondheidszorg en Jeugd, Justitie en Veiligheid en Arbeidsinspectie – op basis van recent onderzoek. Hierbij zijn volgens TSD zowel de landelijke politiek als gemeenten (samen met scholen en andere partners) aan zet.

Amv’ers zijn jonge asielzoekers (onder de 18 jaar) die zonder hun ouders of voogd naar Nederland zijn gekomen. Zij komen vaak helemaal alleen terecht in een voor hen vreemde omgeving en hebben meestal al veel meegemaakt en veel aan hun hoofd. Het schoolverzuim onder deze jongeren is ook hoog. Goede zorg en ondersteuning voor amv'ers is dan ook essentieel om hen te helpen mee te doen in de samenleving en in het onderwijs en zich zo verder te ontwikkelen, zo stelt het TSD. En hier schort het nu nog aan, aldus de inspecties.

Samenwerking binnen gemeenten

Onder meer gemeenten, scholen en andere lokale partners moeten hiervoor stappen zetten en beter samenwerken, zo wordt geconcludeerd. Zo is het voor de jongeren, maar ook voor betrokken professionals zelf, nu nog niet altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is, actie moet ondernemen en knopen door mag hakken, bijvoorbeeld bij schoolverzuim. Hierdoor komt de benodigde ondersteuning niet altijd goed van de grond. Volgens het TSD moeten gemeenten beter de regie pakken in de samenwerking tussen organisaties.

Landelijke maatregelen

Daarnaast moet ook de landelijke politiek maatregelen nemen. In het onderzoek komt bijvoorbeeld naar voren dat scholen te weinig duidelijke afspraken ervaren over het nieuwkomersonderwijs. In hoeverre kunnen zij bijvoorbeeld maatwerk leveren om aan te sluiten bij wat deze jongeren nodig hebben? TSD roept ministeries op hierover meer duidelijkheid te geven.

Een ander belangrijk aandachtspunt uit het onderzoek - waar ook de VO-raad meermaals aandacht voor heeft gevraagd - zijn de vele verhuizingen waar amv’ers (en andere nieuwkomersleerlingen) vaak mee te maken krijgen, onder andere vanwege een gebrek aan opvanglocaties. Hierdoor missen deze jongeren continuïteit in begeleiding, hun sociale netwerk en onderwijs. Lang niet altijd kunnen ze na een verhuizing ook direct op een nieuwe school terecht. Dit staat hun ontwikkeling in de weg. TSD pleit er daarom richting politiek voor te regelen dat de amv’ers bij het verkrijgen van een verblijfsstatus of het bereiken van de leeftijd van 18 jaar de regio niet hoeven te verlaten.

Lees het onderzoeksrapport 'Samen leven, samen leren. Onderwijs en participatie van amv'ers

De Inspectie van het Onderwijs voert op dit moment een toezichtonderzoek uit naar de in-, door- en uitstroom in het onderwijs van nieuwkomers van 16 jaar en ouder. De resultaten van dit onderzoek worden in september 2026 verwacht. 

Ankie Hermans

Senior beleidsadviseur kansengelijkheid, onderwijs aan nieuwkomers, overgang po-vo

ankiehermans@vo-raad.nl