Besluitvorming rond praktijkonderwijs en vmbo laat op zich wachten

Nog geen beleidswijzigingen rond doorstroomtoets 

De bestaande zorgen - ook geuit door de VO-raad - dat de Wet Doorstroomtoets niet altijd leidt tot meer passende schooladviezen voor leerlingen, werden breed gedeeld in de Kamer. Kamerleden pleitten voor passend adviseren en een enkelvoudig pro-advies, alsook voor meer aandacht voor praktische vaardigheden in de doorstroomtoets. 

Staatssecretaris Tielen gaf in reactie hierop aan dat zij op advies van Stichting Cito nog één jaar wil wachten met eventuele beleidsaanpassingen, tot er een volledige dataset is. Volgend jaar zitten de leerlingen uit het eerste jaar van de doorstroomtoets in het derde leerjaar en is er daarmee meer zicht op de effecten van de nieuwe wet.

‘Tijd nodig voor verkenning vmbo’

Ongeveer 50 vmbo-scholen doen momenteel mee aan experimenten die gericht zijn op een betere inrichting van het curriculum en de profielenstructuur van het beroepsgerichte vmbo (zie ook het bericht 'Verkenning toekomstbestendige profielenstructuur beroepsgericht vmbo'). De staatssecretaris benadrukte in het debat dat deze tijd nodig hebben.

Tegelijkertijd klonk in de Kamer kritiek op het tempo: leerlingen die nu in het vmbo zitten, profiteren niet van mogelijke verbeteringen. De staatssecretaris gaat de Kamer voor de zomer informeren over de stand van zaken van deze experimenten. 

Nog geen duidelijkheid over directe bekostiging pro

De staatssecretaris werkt aan een regeling rondom directe bekostiging voor praktijkonderwijs, maar kon tijdens het debat nog geen duidelijkheid geven over de precieze uitwerking. Met name de vraag hoe wordt voorkomen dat samenwerkingsverbanden alsnog gaan sturen op aantallen of budgetplafonds voor het pro, bleef onbeantwoord. Tielen zei toe hier voor de zomer in een Kamerbrief op terug te komen.

Toelaatbaarheidsverklaringen voorlopig niet afgeschaft 

Veel Kamerleden pleitten voor het afschaffen van de toelaatbaarheidsverklaring (TLV) voor het pro, onder meer vanwege de administratieve lasten. De staatssecretaris wil hier echter nog geen besluit over nemen, zo gaf ze aan, waarbij ze wees op mogelijke risico’s, zoals verdringing van de oorspronkelijke doelgroep van het pro. Voor scholen betekent dit dat de huidige systematiek voorlopig blijft bestaan. De staatssecretaris heeft aangegeven ook hier voor de zomer op terug te komen in een Kamerbrief.

Nadere gesprekken over instroom nieuwkomers in het pro

Er is groeiende aandacht voor nieuwkomersleerlingen die vanwege een taalachterstand onterecht naar het praktijkonderwijs worden verwezen. De staatssecretaris erkende dit, maar gaf aan nog onvoldoende zicht en cijfers te hebben over de omvang en oorzaken. Ze zei toe met de sector in gesprek te gaan over de toegenomen instroom van nieuwkomersleerlingen in het pro. In september 2026 komt er een Kamerbrief waarin de contouren van het wetsvoorstel voor nieuwkomersonderwijs wordt geschetst. De uitkomsten van deze gesprekken worden daarin meegenomen. 

Onderzoek naar basisvaardigheden

Net als in eerdere debatten uitten Kamerleden zorgen over de beheersing van de basisvaardigheden in het pro en vmbo. Daarbij werd gewezen op het verschil tussen dalende internationale prestaties (zoals bijvoorbeeld bij PISA) en stabiele (centrale) examenresultaten. Onderzoek door het Nationaal Kenniscentrum Onderwijsonderzoek (NKO) moet hier meer duidelijkheid over geven en wordt na de zomer verwacht, zo stelde Tielen. 

Aandachtspunten VO-raad komen deels terug

De VO-raad pleitte voorafgaand aan het debat via een brief aan de Kamer nadrukkelijk voor snelle invoering van directe bekostiging in het praktijkonderwijs, een enkelvoudig advies voor pro, een kritische heroverweging van de structuur van het vmbo, het volgen én verzilveren van vakken in verschillende schoolsoorten, meer flexibiliteit in de opleidingsduur van het vmbo en meer waardering voor praktijkgericht onderwijs. 

In het debat is een deel van deze punten duidelijk teruggekomen. Zo was er brede steun voor meer waardering van praktijkgericht onderwijs en wordt gewerkt aan directe bekostiging van het pro en een herziening van de vmbo-structuur. Ook de zorgen rond de Wet Doorstroomtoets over de doorstroomtoets en advisering werden breed gedeeld. Tegelijkertijd blijven belangrijke punten nog open: de besluitvorming over een enkelvoudig advies pro is blijft uit en onze inzet voor meer flexibiliteit in opleidingsduur van het vmbo en het volgen en verzilveren van vakken op verschillende niveaus is nauwelijks aan bod gekomen. 

Warme boodschap

Kamerlid Van der Plas (BBB), voorzitter van het debat, sloot af met een warme boodschap aan alle leerlingen in het praktijkonderwijs en vmbo: "Weet dat wat jullie doen, Nederland draaiende houdt. Als je doet waar je goed in bent, dan heb je nooit een achterstand en juist een voorsprong. Er zijn heel veel mensen in Nederland die heel blij zijn dat jullie er zijn". Een boodschap die de VO-raad van harte onderschrijft.