Staatssecretaris plaatst lezen en taal met stip bovenaan de agenda
In een brief van 17 juni 2026 kondigt staatssecretaris Tielen de ontwikkeling van een Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden aan, waarvan de uitwerking dit najaar volgt. Eerdere investeringen vanuit het Masterplan Basisvaardigheden hebben tot dusver onvoldoende resultaat opgeleverd, is haar conclusie. De leerlingprestaties, met name op taal, blijven onder druk staan.
De staatssecretaris wijst erop dat taal de basis vormt voor al het leren, terwijl de resultaten daarop juist achterblijven. Zo is de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen de afgelopen jaren fors gedaald en ligt inmiddels onder het OESO-gemiddelde. Vooral in het voortgezet onderwijs – en in het bijzonder het vmbo – is de dalende trend zorgelijk.
De staatssecretaris wil met de Versterkingsagenda toewerken naar een trendbreuk in deze ontwikkeling. Het Masterplan Basisvaardigheden had hetzelfde doel, maar leidde nog niet tot een doorbraak. De agenda bouwt voort op het bestaande Masterplan Basisvaardigheden en moet meer focus en samenhang brengen. In de komende periode worden doelstellingen, plannen en een tijdspad voor de agenda uitgewerkt. Daarbij gelden onder andere de volgende uitgangspunten:
- Taal wordt niet alleen in taallessen onderwezen, maar in het gehele onderwijs geïntegreerd. De vastgestelde kerndoelen vormen hiervoor een stevig fundament;
- De basis wordt gelegd in de klas, waarbij evidence-informed onderwijs stevige handvatten biedt;
- Goede lerarenteams verkleinen verschillen tussen scholen.
VO-raad: benut momentum en kies voor duurzame koers
De VO-raad vraagt zich af wat deze nieuwe koers betekent voor de scholen die juist in deze tijd volop aan de slag gaan met de implementatie van de nieuwe kerndoelen waarin de basisvaardigheden taal, rekenen, digitale geletterdheid en burgerschap integraal zijn verankerd. De noodzaak om basisvaardigheden te verbeteren wordt breed gevoeld in de sector. De huidige curriculumactualisatie en -implementatie bieden daarbij een belangrijk momentum.
De VO-raad vraagt de politiek om scholen te ondersteunen met consistent en langjarig beleid. Dat betekent: geen kortetermijnmaatregelen, maar het versterken van ingezette ontwikkelingen in het veld gericht op duurzame versterking. Zorg voor de juiste randvoorwaarden voor scholen en besturen. Kies voor structurele bekostiging in plaats van tijdelijke subsidies voor basisvaardigheden en voor toezicht gericht op leren en ontwikkelen in plaats van repressie.
Daarnaast vraagt de VO-raad expliciet aandacht voor verschillen tussen leerlingen. Nieuwkomers hebben meer tijd nodig om taalvaardigheid op te bouwen. De grootste zorgen liggen in het praktijkonderwijs en het vmbo. Gerichte ondersteuning voor deze groepen is cruciaal om verdere achterstanden te voorkomen.
Kamer bespreekt initiatiefnota: roep om integrale aanpak
Op 23 juni spreekt de Tweede Kamer de initiatiefnota "Lezen voor je leven" van Kamerlid Rooderkerk over leesvaardigheid, die spreekt van een leescrisis in Nederland. De analyse is stevig en sluit aan bij de analyse van de staatssecretaris: één op de drie jongeren dreigt laaggeletterd van school te gaan (PISA) en Nederland behoort inmiddels tot de slechtst scorende landen in Europa op leesvaardigheid.
De initiatiefnemers leggen de oorzaken bij:
- te sterke focus op ‘begrijpend lezen’ als trucje in plaats van echte leesvaardigheid;
- toetsing die onvoldoende meet wat leerlingen kunnen;
- hoge werkdruk en beperkte ontwikkeltijd voor leraren;
- lage verwachtingen, met name voor vmbo-leerlingen;
- een gebrek aan rijke teksten en bibliotheekvoorzieningen.
Daar tegenover zetten zij een pakket aan ingrijpende voorstellen. De nota is opgesteld in het voorjaar 2025, ten tijde van het demissionaire kabinet en het afkondigen van de bezuinigingen op de onderwijskansenregeling.
De belangrijkste lijnen zijn:
- terug naar de basis: minder projecten en meer focus op lezen, schrijven en kennisopbouw;
- lezen in alle vakken: integratie van taal in het hele curriculum;
- hogere normen: elk kind moet geletterd van school komen. Een voldoende voor Nederlands wordt verplicht voor het diploma;
- sterkere positie van leraren: minder administratieve lasten, kleinere klassen en meer ruimte voor vakmanschap en specialisatie;
- structurele voorzieningen: een volwaardige schoolbibliotheek op elke school;
- brede aanpak laaggeletterdheid: halvering binnen tien jaar, met een grotere rol voor gemeenten en betere toegang tot taalaanbod.
Opvallend is dat de nota niet alleen inzet op onderwijs, maar ook op de samenleving als geheel: van begrijpelijke overheidscommunicatie tot betere ondersteuning van volwassenen die moeite hebben met taal.
(Verder) aan de slag met het versterken van je taal- en leesonderwijs
De beheersing van basisvaardigheden – taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid – staat al jaren onder druk, zo blijkt uit onderzoeken als de Staat van het Onderwijs en PISA. Dat…
Basisvaardigheden
Er zijn zorgen over de beheersing van de basisvaardigheden door kinderen en jongeren. Met een ‘Masterplan basisvaardigheden’ investeert het kabinet structureel 1 miljard euro op jaarbasis in het funderend onderwijs…
Tes Schmeink
Beleidsadviseur toetsing en examinering, vmbo en lees- en taalonderwijs
tesschmeink@vo-raad.nl