Leren van de lerende schoolleider en bestuurder
Sinds 2022 geven schoolleiders en bestuurders in de serie ‘Sector aan het woord’ van de VO-academie een inkijkje in hun dagelijkse praktijk en professionele ontwikkeling. Welk beeld ontstaat er dan – 4 jaar later – als het gaat om het leren en professionaliseren in de sector? Welke lessen kunnen we hieruit trekken? En welke inzichten kunnen helpen in jouw eigen manier van leidinggeven en professionaliseren? We lichten de belangrijkste uit in dit artikel!
Sector aan het woord, uitgedrukt in cijfers
Tussen 2022 en 2026 hebben meer dan 40 schoolleiders en bestuurders hun bijdrage geleverd aan ‘Sector aan het woord’
- 9 teamleiders
- 13 directeuren
- 6 rector-bestuurders
- 8 bestuurders
- 5 andersoortige rollen
Telkens met het antwoord op 5 vragen die gaan over leren, professionaliseren en leidinggeven.
Stilstaan bij ontwikkeling
Echt stilstaan bij je eigen professionele ontwikkeling betekent ruimte maken voor reflectie, elke dag opnieuw. Het is een continu proces van jezelf bevragen, reflecteren op je eigen handelen en zoeken naar manieren hoe jij, of je omgeving, verder kan groeien. Dat betekent niet dat je er hiermee al bent: stilstaan bij je eigen ontwikkeling doe je juist óók bij formele scholingen: of dat nu is bij een training over veranderkunde, een opleiding over onderwijskundig leiderschap of een (bestuurlijke) visitatie. Daarbij staat niet alleen de verdieping van kennis centraal: het voeren van een verdiepend gesprek, of samen leren met intervisie, zijn net zo waardevol.
"Ik reflecteer niet omdat het moet, maar omdat ik anders stil zou komen te staan."
Leren van complexiteit, verandering en anderen
Leermomenten zijn ervaringen die je bijblijven. Als we de schoolleiders en bestuurders in de sector mogen geloven, zijn drie aspecten van bijzonder grote invloed.
De eerste is complexiteit. Die ontstaat wanneer je als schoolleider of bestuurder wordt geconfronteerd met iets dat nieuw of ingewikkeld is. Dit vraagt om een scherpe analyse, het combineren van theorie en praktijk, en samenwerking. Juist op momenten dat het spannend wordt, dat iets schuurt, of (bijna) mislukt, leer je het meest. Dat betekent dat leermomenten niet zozeer ontstaan bij succes, maar op de momenten dat je gedwongen wordt om routines te doorbreken en bij het ervaren van onzekerheid en ongemak.
De tweede is verandering. De enige constante is verandering, betekent dit dan ook dat leren een constante is? Het wordt in ieder geval duidelijk dat leermomenten bijna automatisch tot stand komen bij veranderingen: doorgroeien van docent naar teamleider, van teamleider naar rector, van rector naar bestuurder, of juist het wisselen van school in dezelfde rol. Samen vormen dit allemaal sleutelmomenten die een nieuwe impuls geven aan leren en professionalisering.
Net gestart in een nieuwe rol?
Start leertraject 'Beginnend schoolleider'
Dit leertraject biedt een gefundeerde basis en impuls voor je nieuwe rol als team- of afdelingsleider. Je vergaart kennis over leidinggeven en reflecteert samen met collega-schoolleiders op je nieuwe rol.
Aanbod voor startende bestuurders
Wil je als (startende) bestuurder werk maken van jouw persoonlijke en professionele ontwikkeling? Op deze pagina vind je een aantal mogelijkheden.
Start leertraject 'Beginnend eindverantwoordelijk schoolleider'
Net gestart als eindverantwoordelijk schoolleider of heb je maximaal 2 jaar ervaring in deze rol? Dit leertraject biedt een gefundeerde basis en impuls voor je nieuwe rol als eindverantwoordelijk schoolleider.
De derde is de invloed van anderen. Leren gebeurt niet in isolatie, maar door te kijken en luisteren naar anderen, het ontvangen van feedback, het uitwisselen met collega’s én met andere scholen. Leertrajecten, intervisie en coaching helpen hierbij, maar ook juist de gesprekken met directe collega’s.
"De fout waar ik het meest van geleerd heb, zou ik achteraf niet willen missen."
De kracht van samen
Het belangrijkste inzicht dat we schoolleiders en bestuurders kunnen meegeven over leren en professionaliseren? Werk samen én leer samen. Samenwerken begint al bij het inzicht dat je niet alles zelf hoeft te doen, kunnen of weten. Zet je netwerk in, wijs ambassadeurs aan, vraag hulp en voer de goede gesprekken: luister, stel de juiste vragen, geef vertrouwen en eigenaarschap. Leren is niet een individuele activiteit, maar een collectief proces dat op alle niveaus moet worden vormgegeven: individu, team, school én bestuur – zowel in structuur als in cultuur.
Het leren moet dan ook passen bij jezelf, je collega’s en de organisatie. In welke fase van organisatieontwikkeling zit je? In hoeverre is jouw school een lerende organisatie – en wat is daarvoor nodig? Hoe staat de onderwijsvisie in verhouding tot professionalisering? Antwoord op deze vragen is essentieel om ‘de kracht van samen’ optimaal te benutten.
"Professionele ontwikkeling krijgt betekenis in de ontmoeting met anderen."
Voorbeeldgedrag en coachend leiderschap
Het gedrag dat jij als leidinggevende laat zien werkt door in het gedrag van de collega’s met wie je werkt. Daarom is het zo belangrijk om voorbeeldgedrag te laten zien. Dat uit zich bijvoorbeeld in het delen van eigen leermomenten. Niet alleen de successen, maar ook de missers. Kwetsbaarheid is daarmee een voorwaarde voor ontwikkeling. Ook helpt het om werk te maken van je eigen professionalisering. Als jij bewust bezig bent en tijd vrijmaakt voor je eigen ontwikkeling, voelt jouw team ook de ruimte om hier zelf mee aan de slag te gaan.
Wat ook opvalt is het belang van coachend leiderschap: geen oplossingen aandragen of scholingen opdragen, maar de kaders bewaken, collega’s stimuleren en faciliteren in hun eigen professionalisering. Hiermee verschuift de focus van het ontwikkelen van mensen (het ‘hoe’) naar het creëren van een omgeving waarin mensen (willen) blijven leren.
“Je als schoolleider kwetsbaar mogen opstellen is de eerste stap naar ontwikkeling."
De mens centraal
De meeste schoolleiders en bestuurders hebben niet één leermeester waar ze al hun inspiratie uit putten. Het is een verzameling van (oud-)collega’s, van mensen die dicht bij je staan, of die een onuitwisbare indruk achterlaten. Denk aan een leidinggevende die jouw kwaliteiten ziet en je stimuleert om deze door te ontwikkelen. Denk aan docent die je weet te raken en je ziet voor wie je bent. Het gaat in ieder geval om leermeesters die de mens centraal stellen en aandacht hebben voor jou als individu – of voor de leerling – niet om degenen met de meeste kennis of degenen die de regels van het systeem volgen.
"Mijn grootste leermeesters waren mensen die durfden toe te geven dat zij ook niet alles wisten."
VO-academie
De VO-academie van de VO-raad is een programma dat is opgezet om schoolleiders en bestuurders in het voortgezet onderwijs te ondersteunen bij hun (verdere) professionalisering.
Sector aan het woord
In de reeks 'Sector aan het woord’ geven schoolleiders en bestuurders een inkijkje in hun dagelijkse praktijk en professionele ontwikkeling. Laat je inspireren!
